Trump, Gıda Tedarik Zincirlerinde Olası Fiyat Sabitleme İçin Federal Soruşturma Emri Verdi

Haber Tarihi

08.12.25

Yazar

Sedat Onat

Trump, Gıda Tedarik Zincirlerinde Olası Fiyat Sabitleme İçin Federal Soruşturma Emri Verdi

Trump yönetiminin artan market fiyatları karşısında gıda tedarik zincirlerinde fiyat sabitleme ve rekabet ihlali iddialarını incelemek üzere DOJ ve FTC’ye yetki vermesi, özellikle yabancı sermayeli şirketlere odaklanan soruşturmanın kapsamı ve sektörel yansımalarının detaylı özeti

ABD Başkanı Donald Trump, hızla yükselen market fiyatlarının yarattığı siyasi ve toplumsal baskı karşısında, ABD gıda tedarik zincirlerinde fiyat sabitleme (price fixing) ve diğer anti-competitive practices olasılıklarını araştırmak üzere kapsamlı bir federal soruşturma başlatılması talimatını verdi. Food Dive kaynaklı habere göre başkanlık kararnamesi, Department of Justice (DOJ) ve Federal Trade Commission (FTC) bünyesinde özel task force’lar kurulmasını öngörmekte.

İmzalanan executive order, yalnızca inceleme yetkisiyle sınırlı kalmıyor. Kararname; DOJ ve FTC’ye, gerekmesi hâlinde şirketlere karşı enforcement actions, yeni regulatory approaches önerileri ve hatta criminal proceedings başlatma yetkisi tanımakta. Kanıt bulunması durumunda grand jury investigations dahi devreye alınabilecek. Bu yönüyle soruşturma, son yıllarda ABD gıda sektörüne yönelik en sert rekabet hamlelerinden biri olarak değerlendiriliyor.

Arka Plan: Artan Gıda Enflasyonu

Trump yönetimi, özellikle 2024–2025 döneminde hızlanan gıda enflasyonu nedeniyle yoğun eleştiri altında. Urban Institute verilerine göre ABD’li tüketiciler, 2019’a kıyasla gıda için aylık ortalama %32 daha fazla ödeme yapmakta. Et, kahve ve temel gıda ürünlerinde yaşanan fiyat artışları, gıda tedarik zincirinin yapısal kırılganlıklarını yeniden gündeme taşımış durumda.

Başkanlık kararnamesinde Trump, özellikle meat processing, seed, fertilizer ve equipment sektörlerinin fiyat sabitleme ve rekabet ihlallerine karşı “vulnerabilities” taşıdığını belirtti. Trump ayrıca, foreign-controlled corporations tarafından gerçekleştirilen anti-rekabetçi davranışların, “America’s food supply’nin istikrarı ve erişilebilirliği için özel bir tehdit” oluşturduğunu vurguladı.

Yabancı Sermayeli Şirketlere Odak

Soruşturmanın dikkat çeken yönlerinden biri, yabancı sermayeli gıda şirketlerine özel vurgu yapılması. ABD et sektöründe iki büyük oyuncunun yabancı bağlantıları uzun süredir tartışılmakta:

JBS: Brezilya merkezli, dünyanın en büyük sığır eti üreticilerinden biri.
Smithfield Foods: ABD’nin en büyük domuz eti üreticisi; Çin merkezli WH Group tarafından kontrol edilmekteydi.

WH Group, bu yıl içinde Smithfield’ın North American operations’ını ayırma (spin-off) kararı aldı. Bu hamle, Çin’in ABD tarım sektörü üzerindeki etkisine dair artan endişelerin bir sonucu olarak yorumlanıyor.

Et Sektörü Savunmada

Trump yönetiminin odağını et işleme sektörüne çevirmesi, beef prices’ın rekor seviyelere ulaşmasıyla doğrudan bağlantılı. Başkan, tüketici fiyatlarını düşürmek amacıyla kısa süre önce beef ve coffee gibi ürünlerde uygulanan bazı tarifeleri geri çekmişti.

Ancak sektör temsilcileri, yüksek fiyatların kartel veya fiyat sabitlemeden değil, arz tarafındaki yapısal sorunlardan kaynaklandığını savunmakta. Meat Institute CEO’su Julie Anna Potts, durumu şu sözlerle özetliyor:
“Despite high consumer prices for beef, beef packers have been losing money because the price of cattle is at record highs.”

Potts’a göre sığır arzındaki daralma ve güçlü talep, işleyicilerin marjlarını eritmekte. Bu baskının bir sonucu olarak Tyson Foods, 4.000’den fazla çalışanı işten çıkarma ve en büyük tesislerinden birini kapatma planlarını açıklamıştı. Bu gelişmeler, sektörde profitability crisis yaşandığını göstermekte.

Hukuki ve Tedarik Zinciri Etkileri

Başlatılan soruşturma, ABD gıda tedarik zincirinde belirsizliği artırmakta. Olası sonuçlar arasında:

büyük gıda şirketlerine yönelik antitrust lawsuits,
birleşme ve satın almalara daha sıkı denetim,
fiyatlama, tedarik ve sözleşme uygulamalarında yeni regülasyonlar

yer alabilir. Bu durum, yalnızca üreticileri değil; distributors, retailers ve logistics providers’ı da doğrudan etkileyebilir.

Stratejik Değerlendirme

Trump’ın bu hamlesi, gıda tedarik zincirlerini artık yalnızca ekonomik bir alan değil, aynı zamanda politik ve ulusal güvenlik meselesi olarak ele aldığını göstermekte. Soruşturmanın sonucunda ciddi ihlaller tespit edilirse, ABD gıda sektöründe rekabet rejiminin yeniden tanımlanması gündeme gelebilir. Aksi hâlde ise tartışma, gıda enflasyonunun arz, üretim ve tarım politikalarına dayalı yapısal nedenlerine kayabilir.

Önemli Notlar:

Trump, gıda tedarik zincirlerinde price fixing iddiaları için federal soruşturma başlattı.
DOJ ve FTC, özel task force’lar kuracak.
Gerekirse cezai soruşturmalar ve grand jury süreçleri devreye alınabilecek.
ABD’de gıda fiyatları 2019’a kıyasla %32 daha yüksek.
Odak sektörler: et işleme, tohum, gübre ve ekipman.
Yabancı sermayeli şirketler özellikle inceleme altında.