top of page

EOS - Economies of Scale / Ölçek Ekonomisi

Güncelleme tarihi: 19 Ara 2023

EOS - Economies of Scale / Ölçek Ekonomisi Nedir?

EOS - Economies of Scale / Ölçek Ekonomisi, miktarın artmasıyla birim başına maliyetin düşmesidir. Büyüme ve büyük ölçekli üretim ile yakından ilişkili olan bu kavram, daha fazla ürün veya hizmet üretildiğinde her bir birimin birim maliyetinin düştüğünü ifade eder. Özellikle sabit maliyetlerin değişken maliyetlere göre yüksek olduğu kalemlerde Economies of Scale / Ölçek Ekonomisi‘nin etkisi daha net görülür. Bu kavram, işletmelerin büyüdükçe daha rekabetçi ve karlı hale gelmelerini sağlayan temel bir ilkedir.



Economies of Scale / Ölçek Ekonomisi Tarihçesi

Economies of Scale / Ölçek Ekonomisi İlk olarak Adam Smith‘in 1776 yılında yayınladığı meşhur "Wealth of Nations" adlı eserinde detaylandırılmıştır. Sanayi Devrimi‘nde (1760-1840) büyük fabrikaların ortaya çıkmasıyla birlikte Ölçek Ekonomisi‘nin önemini arttı.


Satınalma Süreçlerine Faydaları

  • Tedarikçiler ile daha iyi müzakere

  • Satışta kazan-kazan yaklaşımını pekiştirmesi



Economies of Scale / Ölçek Ekonomisi Nasıl Hesaplanır?

Ölçek Ekonomisi miktarını belirlemede ilk adım işletmenin,

  • Toplam maliyetini => Üretim sürecinin tüm aşamalarını içeren maliyetleri.

  • Üretim miktarını => Belirli bir dönemde üretilen ürün veya hizmet miktarı.

belirlemektir.


Birim maliyeti hesaplamak için, toplam maliyeti üretim miktarına bölünür;

  • Birim Maliyet = Toplam Maliyet / Üretim Miktarı


Son adım, eski birim maliyeti ve yeni birim maliyeti karşılaştırmaktır. Eğer yeni birim maliyeti, eski birim maliyetinden daha düşükse, bu Ölçek Ekonomisi avantajının elde edildiğini gösterir.



Ölçek Ekonomisi'nin Kullanım Alanları

  • Üretim Endüstrisi: Daha büyük üretim miktarları, birim başına maliyetin düşmesine ve böylece daha rekabetçi fiyatların sunulmasına olanak tanır. Otomotiv, elektronik ve gıda ürünleri gibi birçok sektörde ölçek ekonomisi ciddi avantajlar sunar.

  • Lojistik ve Taşımacılık: Lojistik ve taşımacılık sektörlerinde, büyük hacimli taşıma işlemleri için daha büyük taşıma araçları ve depoların kullanılması, taşıma birim maliyetlerini düşürür.

  • Enerji Üretimi: Büyük güç santralleri, daha düşük birim maliyetlerle enerji üretir ve bu da tüketiciye daha ucuz enerji maliyetleri olarak yansır.

  • Tarım: Büyük tarım makineleri ve toplu üretim, maliyetleri azaltır.

  • Hizmet Sektörü: Büyük bankalar daha fazla müşteriye hizmet verebilir ve böylece işlem maliyetlerini azaltabilir.

  • E-ticaret: Büyük bir müşteri kitlesine ürünler sunmak için ölçek ekonomisini kullanır. Daha büyük stok, daha hızlı teslimat ve daha düşük maliyetler sunar.

  • Sağlık Hizmetleri: Hastaneler ve sağlık kuruluşları, ölçek ekonomisi kullanarak daha fazla hasta hizmet edebilir ve sağlık hizmetlerinin maliyetini düşürebilir.

  • Eğitim: Büyük sınıflar veya online eğitim gibi yöntemlerle öğrenci sayısını artırarak ölçek ekonomisi avantajlarına sahip olabilirler.



Faydaları

  • Maliyet Azalması: Daha büyük üretim miktarları, birim başına maliyetin düşmesine yol açar. Bu da, ürün veya hizmetlerin daha ekonomik bir şekilde üretilmesini sağlar. Daha düşük maliyetler, işletmenin daha rekabetçi fiyatlar sunmasına ve daha yüksek kar marjları elde etmesine olanak tanır.

  • Rekabetçi Avantaj: Daha düşük birim maliyetlerle ürünler veya hizmetler sunabilen işletmeler, rakipleri karşısında daha güçlü bir konumda olurlar.

  • Kar Artışı: Daha düşük maliyetler, işletmenin karını artırabilir.

  • Genişleme İmkanı: Ölçek ekonomisi, işletmenin büyüme potansiyelini artırabilir. Daha fazla ürün veya hizmet üretebilmek için daha fazla kaynağa ve kapasiteye sahip olmak, pazarda daha fazla pay kazanma fırsatı sunar.

  • İnovasyon ve Ar-Ge: Büyük ölçekli üretim, daha fazla kaynağı Ar-Ge (Araştırma ve Geliştirme) faaliyetlerine yönlendirmek için işletmelere olanak tanır. Bu da yeni ürünlerin veya hizmetlerin geliştirilmesine ve pazara sunulmasına katkı sağlar.

  • Daha İyi Müşteri Hizmeti: Büyük işletmeler, müşterilere daha iyi hizmet sunma kapasitesine sahiptir. Daha fazla personel, daha hızlı teslimat ve daha iyi müşteri destek hizmetleri sunabilir.

  • Risk Çeşitlendirmesi: Büyük işletmeler, daha fazla pazar ve ürün çeşidi sunarak riskleri çeşitlendirebilirler. Bu da, işletmenin belirli pazarlardaki dalgalanmalara karşı daha iyi korunmasını sağlar.

  • Tedarik Zinciri İyileştirmeleri: Büyük miktarlarda malzeme satınalmak, toplu indirimlerden ve daha iyi tedarikçi ilişkilerinden yararlanmaya olanak tanır.

  • Sürdürülebilirlik: Büyük ölçekli üretim, kaynakların daha etkili kullanılmasını sağlayabilir. Daha verimli üretim süreçleri, çevresel sürdürülebilirliği artırabilir.



Riskleri

  • Mali Risk: Büyük ölçekli üretim, büyük yatırımlar gerektirir. Bu, işletmeyi finansal açıdan risk altına sokabilir. Eğer büyüme beklentileri gerçekleşmezse veya finansal kaynaklar yetersiz kalırsa, işletme mali sorunlarla karşı karşıya kalabilir.

  • Operasyonel Karmaşıklık: Büyük ölçekli üretim, operasyonların daha karmaşık hale gelmesine neden olabilir. Üretim süreçlerinin yönetimi, lojistik, kalite kontrol ve işgücü yönetimi gibi alanlarda daha fazla zorluk yaşanabilir.

  • Esneklik Kaybı: Büyük ölçekli üretim, işletmenin esnekliğini azaltabilir. Hızlı değişikliklere uyum sağlamak daha zor olabilir ve pazara hızlı tepki verme yeteneği sınırlanabilir.

  • Kalite Sorunları: Büyük hacimlerde üretim yapmak, kalite kontrolünü daha zor hale getirebilir. Eğer kalite kontrol süreçleri düzgün şekilde yönetilmezse, ürün veya hizmet kalitesinde ciddi düşüşler yaşanabilir.

  • Rekabet Baskısı: Büyük ölçekli işletmeler, küçük işletmeler için rekabeti zorlaştırabilir ve rekabetçi fiyatlar sunmak için daha fazla baskı altında olabilirler. Bu, tüm piyasa genelinde kar marjlarını düşürebilir.

  • İkinci Kaynak Riski: Büyük ölçekli üretim, büyük miktarlarda hammade ve malzeme gerektirir. Bu, işletmenin birincil tedarikçisine olan bağımlılığını artırabilir ve tedarik zinciri kesintilerine karşı daha savunmasız hale getirebilir.

  • Hukuki ve Düzenleyici Zorluklar: Büyük işletmeler, daha fazla hukuki ve düzenleyici denetime tabi olabilirler. Yerel, ulusal veya uluslararası düzeydeki düzenlemelere uymak, ek yük getirebilir.



EOS Economies of Scale ve EOQ Economic Order Quantity İlişkisi

Bu iki terim işletme yönetimlerinde sıklıkla karıştırılır (ve hatta bazen de karşılaştırılır), lakin her ikisi de farklı alanlarda kullanılırlar.


Ölçek Ekonomisi bir ürünü üretirken veya satarken kullanılırken, Ekonomik Sipariş Miktarı ise adından da anlaşılacağı üzere bir ürünü alırken kullanılır. Çünkü Ölçek Ekonomisi‘nin hesaplanmasında Sabit giderler de hesap edilirken, Ekonomik Sipariş Miktarı‘nda bu hesaplanmaz.


Arada gri alanlar var gibi görünmesine rağmen tamamen farklı amaçlara hizmet ederler.


 

İlgili makalelerim

 

Kaynaklar

 

Fotoğraflar

 

Comments


bottom of page